Τι κάνει τη διαφορά
Η κρητική διατροφή μπήκε στο διεθνές μικροσκόπιο από τη δεκαετία του 1960, κυρίως μέσα από τη Μελέτη των Επτά Χωρών του Ancel Keys. Το ενδιαφέρον δεν ήταν μόνο ιατρικό. Η καθημερινή κρητική κουζίνα είχε απλά υλικά, πολλές φυτικές τροφές, λίγο αλλά καλό κρέας, όσπρια, χόρτα και πολύ ελαιόλαδο.
- Ελαιόλαδο — όχι απλώς για το τελείωμα του πιάτου, αλλά ως βάση της μαγειρικής.
- Χόρτα — σταμναγκάθι, βρούβα, ασκόλυμπρος και άλλα εποχικά χόρτα, συνήθως βραστά με λεμόνι και λάδι.
- Τυριά και παξιμάδια — γραβιέρα, μυζήθρα, ανθότυρο, ξύγαλο Σητείας και κρίθινα παξιμάδια για ντάκο.
- Κρέας στη φωτιά — αρνί και κατσίκι σε αντικριστό, όταν υπάρχει ο κατάλληλος χώρος και χρόνος.
- Τσικουδιά ή ρακή — διαυγές απόσταγμα στεμφύλων, συνήθως στο καλωσόρισμα ή στο κλείσιμο του γεύματος.
Πιάτα που αξίζει να ψάξετε
Ντάκος
Κρίθινο παξιμάδι με τριμμένη ντομάτα, μυζήθρα ή ξινομυζήθρα, ελιές, ρίγανη και ελαιόλαδο. Φαίνεται απλό, αλλά κρίνεται από το παξιμάδι, την ντομάτα και το λάδι.
Χοχλιοί μπουμπουριστοί
Σαλιγκάρια τηγανισμένα με ελαιόλαδο, αλάτι, δεντρολίβανο και ξύδι. Δεν είναι πιάτο για όλους, αλλά σε μια καλή κρητική ταβέρνα δείχνει ότι η κουζίνα ξέρει την παράδοση.
Απάκι
Χοιρινό μαριναρισμένο σε ξύδι και καπνισμένο με βότανα. Σερβίρεται λεπτοκομμένο, συνήθως ως ορεκτικό με ρακή.
Σφακιανή πίτα
Λεπτή πίτα τηγανιού από τα Σφακιά, με μαλακό τυρί μέσα και θυμαρίσιο μέλι από πάνω. Μπορεί να έρθει ως ορεκτικό ή ως επιδόρπιο.
Γαμοπίλαφο
Ρύζι σιγοβρασμένο σε ζωμό κρέατος, συχνά με στάκα. Είναι πλούσιο πιάτο, πιο κοντά σε γιορτινό τραπέζι παρά σε ελαφρύ μεζέ.
Αντικριστό / κλέφτικο
Το αντικριστό ψήνεται αργά απέναντι από τη φωτιά. Το κλέφτικο ψήνεται κλεισμένο, συνήθως σε φούρνο. Στην Αθήνα το κλέφτικο εμφανίζεται πιο συχνά.
Πού βρίσκετε κρητικό φαγητό στην Αθήνα
Οι κρητικές ταβέρνες στο κέντρο εμφανίζονται σε τρία μοτίβα:
- Γύρω από Ομόνοια και Αχαρνών — παλιές οικογενειακές ταβέρνες, συχνά με μεζέδες, ρακή και πιο απλό περιβάλλον.
- Παγκράτι και Μετς — πιο σύγχρονα μαγαζιά, με κρητικά υλικά, καλύτερες λίστες κρασιών και πιο φροντισμένο στήσιμο.
- Εξάρχεια και γύρω δρόμοι — μικρά στέκια, συχνά με χαρακτήρα μεζεδοπωλείου και πιο σταθερό κοινό.
Πώς ξεχωρίζετε μια καλή κρητική ταβέρνα
Πέντε γρήγορα τεστ
- Ρακή ή τσικουδιά — αν υπάρχει καλή καράφα στο τραπέζι, συνήθως το μαγαζί παίρνει την κρητική ταυτότητα στα σοβαρά.
- Χοχλιοί όταν είναι σωστά διαθέσιμοι — καλύτερα να λείπουν κάποιες μέρες παρά να σερβίρονται πρόχειρα.
- Ντάκος με παξιμάδι που κρατάει — πρέπει να μαλακώνει από την ντομάτα, όχι να γίνεται πολτός.
- Κρητικές ποικιλίες στο κρασί — Βιδιανό, Βιλάνα, Δαφνί, Πλυτό, Κοτσιφάλι, Μανδηλαριά ή Λιάτικο δείχνουν προσοχή στην προέλευση.
- Μέλι στα γλυκά — σφακιανή πίτα, καλιτσούνια και λυχναράκια θέλουν καλό μέλι, όχι βαρύ σιρόπι.
Κρητικά κρασιά στο τραπέζι
Η Κρήτη έχει πλέον πολύ δυνατή παρουσία στο ελληνικό κρασί. Αν δείτε τις παρακάτω ποικιλίες στη λίστα, αξίζει να τις σκεφτείτε:
Βιδιανό (λευκό)
Αρωματικό, συχνά με ώριμο φρούτο και πιο γεμάτο σώμα από ένα απλό λευκό ταβέρνας.
Βιλάνα (λευκό)
Πιο ελαφρύ και δροσερό. Ταιριάζει με ντάκο, χόρτα και τηγανητούς μεζέδες.
Λιάτικο (κόκκινο)
Ανοιχτόχρωμο και αρωματικό κόκκινο, με πιο λεπτό χαρακτήρα από τα βαριά κόκκινα.
Κοτσιφάλι / Μανδηλαριά (μείγμα)
Κρητικό κόκκινο μείγμα, με φρούτο από το Κοτσιφάλι και χρώμα από τη Μανδηλαριά.
Τι κοστίζει
Πλήρες κρητικό τραπέζι μεζέδων για δύο — οκτώ-εννιά πιατάκια, μισό λίτρο κρασί ή ρακή — συνήθως κινείται στα 35-55€ σε ταβέρνα γειτονιάς. Τα πιο σύγχρονα μαγαζιά στο Παγκράτι ή στο Μετς μπορεί να φτάσουν στα 60-90€ για δύο, ειδικά με εμφιαλωμένο κρασί.
Τι παραγγέλνετε αν έχετε ένα γεύμα
- Ντάκο (το τεστ).
- Χοχλιούς μπουμπουριστούς.
- Άγρια χόρτα (όποια έχουν — σταμναγκάθι ή βλήτα).
- Αρνί αντικριστό ή κλέφτικο για κυρίως.
- Σφακιανή πίτα με μέλι για επιδόρπιο.
- Ρακή στο κλείσιμο.
Με αυτόν τον συνδυασμό θα έχετε μια καλή πρώτη εικόνα της κρητικής κουζίνας χωρίς να χαθείτε στο μενού.
Πώς θα φτάσετε από την Angel Athens (Ιουλιανού 50)
Για τη ζώνη Ομόνοιας / Αχαρνών, από την Ιουλιανού 50 συνήθως αρκεί περπάτημα 7-15 λεπτών, ανάλογα με το μαγαζί. Για Παγκράτι και Μετς, περπατάτε 3 λεπτά ως Βικτώρια, παίρνετε τη Γραμμή 1 ως Μοναστηράκι και αλλάζετε στη Γραμμή 3 για Ευαγγελισμό. Από εκεί υπολογίστε 10-15 λεπτά με τα πόδια. Συνολικά, 25-35 λεπτά. Με ταξί, ανάλογα με την κίνηση, είναι περίπου 15-25 λεπτά.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι το ίδιο η ρακή με το ούζο;
Όχι. Η κρητική ρακή ή τσικουδιά είναι διαυγές απόσταγμα στεμφύλων, χωρίς γλυκάνισο. Είναι πιο κοντά στην ιταλική grappa παρά στο ούζο. Πίνεται σε μικρά ποτήρια, συνήθως δροσερή αλλά όχι παγωμένη.
Είναι καλή επιλογή για χορτοφάγους;
Ναι. Χόρτα, γίγαντες, ντολμάδες, ντάκος, φάβα, γεμιστά, τυρόπιτες και τηγανητοί κολοκυθοανθοί μπορούν να φτιάξουν πλήρες τραπέζι χωρίς κρέας.
Είναι αλήθεια καλοί οι χοχλιοί;
Αν σας αρέσουν τα σαλιγκάρια, ναι. Οι χοχλιοί μπουμπουριστοί έχουν έντονο δεντρολίβανο, ξύδι και ελαιόλαδο. Η υφή τους θυμίζει περισσότερο θαλασσινό μεζέ παρά κάτι βαρύ.