Τέσσερις ζωές για ένα στάδιο
Το ίδιο πεταλοειδές σημείο συνδέεται με αγώνες και δημόσιες τελετές από την αρχαιότητα, παρότι η μορφή που βλέπουμε σήμερα είναι κυρίως αποτέλεσμα της ανακατασκευής του 19ου αιώνα. Η πορεία του χωρά σε τέσσερις βασικούς σταθμούς:
- 330/329 π.Χ. — πρώτη κατασκευή, από τον Αθηναίο ρήτορα και πολιτικό Λυκούργο, για τα Παναθήναια προς τιμήν της Αθηνάς.
- 140-143 μ.Χ. — πλήρης ανοικοδόμηση από τον Ηρώδη τον Αττικό (τον ίδιο εύπορο ευεργέτη που έχτισε το Ωδείο κάτω από την Ακρόπολη), που επένδυσε τις κερκίδες με λευκό πεντελικό μάρμαρο για τα Μεγάλα Παναθήναια. Από τότε προέκυψε και το χαϊδευτικό «Καλλιμάρμαρο».
- 1869/1870 — πρώτη οργανωμένη ανασκαφή του ως τότε θαμμένου χώρου, από τον Γερμανό αρχιτέκτονα Ερνέστο Τσίλλερ.
- 1895-1896 — πλήρης μαρμάρινη ανακατασκευή, χρηματοδοτημένη εξ ολοκλήρου από τον Ελληνοαιγύπτιο εθνικό ευεργέτη Γεώργιο Αβέρωφ, σε σχέδια Αναστάσιου Μεταξά και Τσίλλερ, εγκαίρως για τους πρώτους σύγχρονους Ολυμπιακούς (25 Μαρτίου - 3 Απριλίου 1896).
Από το 1896 και ύστερα, το στάδιο απέκτησε ισχυρό συμβολισμό για τον σύγχρονο ολυμπισμό. Συνδέθηκε με τους πρώτους σύγχρονους Ολυμπιακούς, τους Μεσολυμπιακούς του 1906, τους Αγώνες του 2004 και τις τελετές της Ολυμπιακής φλόγας. Αυτή η στρώση νεότερης ιστορίας είναι τόσο σημαντική όσο και η αρχαία καταγωγή του χώρου.
Τι θα δείτε μέσα
Οι μαρμάρινες κερκίδες
Το πιο δυνατό οπτικό στοιχείο του σταδίου: λευκό πεντελικό μάρμαρο σε επίμηκες πέταλο. Καθίστε για λίγο στις χαμηλές σειρές και κοιτάξτε την πίστα χωρίς βιασύνη.
Η πίστα
Μπορείτε να περπατήσετε στην πίστα και να καταλάβετε αμέσως πόσο διαφορετική είναι από ένα σύγχρονο στάδιο. Οι καμπύλες είναι στενές και η γεωμετρία του χώρου θυμίζει την ιστορική του μορφή, όχι τις σημερινές αθλητικές προδιαγραφές.
Η Σφενδόνη — βασιλικό θεωρείο
Το μαρμάρινο θεωρείο στο κλειστό άκρο του πετάλου ήταν η θέση του βασιλιά το 1896 και είναι το πιο φωτογραφημένο σημείο. Επιτρέπεται να καθίσετε εκεί.
Σήραγγα Ολυμπιακών δαυλών
Κάτω από τις κερκίδες υπάρχει στοά με ολυμπιακές δάδες και υλικό που συνδέεται με νεότερες διοργανώσεις. Μην την προσπεράσετε· είναι από τα σημεία που δίνουν στην επίσκεψη μεγαλύτερο βάθος.
Το άγαλμα του Αβέρωφ
Έξω από την είσοδο, το μαρμάρινο άγαλμα του Γεωργίου Αβέρωφ — έργο του γλύπτη Γεωργίου Βρούτου — στέκει από το 1896, ευχαριστώντας τον άνθρωπο που πλήρωσε την ανακατασκευή.
Η ερμαϊκή στήλη του Ερμή
Αρχαία στήλη με κεφάλι Ερμή, βρέθηκε στις ανασκαφές του 1869. Ο Ερμής ήταν ο θεός των αθλητών· η στήλη αρχικά σήμαινε τον κεντρικό άξονα της αρχαίας πίστας.
Ο audio guide — πάρτε τον σοβαρά
Γιατί είναι διαφορετικός
Αν υπάρχει διαθέσιμος audio guide την ημέρα της επίσκεψής σας, πάρτε τον. Το στάδιο φαίνεται απλό στην πρώτη ματιά, αλλά η ιστορία του ανοίγει μόνο όταν καταλάβετε τις φάσεις του: αρχαίο στάδιο, ρωμαϊκή μαρμάρωση, ανασκαφή, ανακατασκευή, Ολυμπιακοί του 1896 και σύγχρονες τελετές. Χωρίς καθοδήγηση, πολλοί φεύγουν σε δεκαπέντε λεπτά.
Πρακτικά στοιχεία επίσκεψης
- Διεύθυνση: τέλος της λεωφόρου Βασ. Κωνσταντίνου, Παγκράτι. Πεζή από το Σύνταγμα μέσα από τον Εθνικό Κήπο, περίπου 15 λεπτά· εναλλακτικά 15 λεπτά από το μετρό Ακρόπολη (Γραμμή 2). Πιο κοντινή στάση τραμ: «Ζάππειο».
- Ώρες: αλλάζουν ανά εποχή και μπορεί να επηρεαστούν από αγώνες, συναυλίες ή τελετές. Ελέγξτε το panathenaicstadium.gr πριν πάτε.
- Εισιτήρια: υπάρχουν κανονικά και μειωμένα εισιτήρια, με όρους που πρέπει να επιβεβαιώσετε στον επίσημο ιστότοπο.
- Κράτηση: για απλή επίσκεψη συνήθως δεν είναι δύσκολη, αλλά σε ημέρες εκδηλώσεων οι κανόνες αλλάζουν.
Το προσκύνημα του δρομέα
Για τους δρομείς, το Καλλιμάρμαρο έχει ξεχωριστή φόρτιση: είναι ο τερματισμός του Αυθεντικού Μαραθωνίου της Αθήνας, της διαδρομής που συνδέει τον Μαραθώνα με το Παναθηναϊκό Στάδιο. Αν βρίσκεστε στην Αθήνα την περίοδο του αγώνα, ελέγξτε κλειστούς δρόμους και αλλαγές στις μετακινήσεις. Η ατμόσφαιρα στον τερματισμό είναι δυνατή ακόμη και για όσους δεν τρέχουν.
Συμβουλές για φωτογραφία
- Καλή γωνία: από τις νότιες μαρμάρινες κερκίδες, βλέποντας προς τον βορρά κατά μήκος του πετάλου, με την πίστα να καμπυλώνει από κάτω και τα δέντρα του Εθνικού Κήπου πίσω.
- Η κλασική λήψη: από την τελευταία σειρά της Σφενδόνης, καδράροντας την πίστα και τον ορίζοντα της πόλης πέρα.
- Από έξω: η καλύτερη εξωτερική λήψη βγαίνει από το μικρό πάρκο απέναντι, στη Βασ. Κωνσταντίνου — βάζετε στο κάδρο όλη την πρόσοψη και το άγαλμα του Αβέρωφ.
Με τι συνδυάζεται
Το Καλλιμάρμαρο βρίσκεται στο όριο του Εθνικού Κήπου και του Παγκρατίου. Ο πιο φυσικός κύκλος:
- Ξεκινάτε από το Σύνταγμα, βλέπετε την Αλλαγή Φρουράς στη Βουλή (κάθε ώρα ακριβώς).
- Πεζή νότια μέσα από τον Εθνικό Κήπο ως το Ζάππειο.
- Διασχίζετε ως το Καλλιμάρμαρο — 5 λεπτά από το Ζάππειο.
- Μετά, 10 λεπτά πεζή δυτικά για το Ολυμπιείο και την Πύλη του Αδριανού.
Εναλλακτικά, συνεχίστε προς Παγκράτι για φαγητό ή καφέ. Είναι καλή επιλογή αν θέλετε να βγείτε λίγο από τον πολύ τουριστικό άξονα Ακρόπολης-Πλάκας.
Πώς θα φτάσετε από την Angel Athens
Από την Ιουλιανού 50: λίγα λεπτά πεζή ως τη Βικτώρια, Γραμμή 1 ως Ομόνοια και αλλαγή στη Γραμμή 2 για Σύνταγμα. Από εκεί περπατάτε μέσα από τον Εθνικό Κήπο και το Ζάππειο προς το στάδιο. Είναι πιο ευχάριστη διαδρομή από το να κυνηγήσετε την απολύτως κοντινότερη στάση.
Συχνές Ερωτήσεις
Είναι όντως όλο από μάρμαρο;
Η σημερινή εικόνα του σταδίου βασίζεται στο πεντελικό μάρμαρο των κερκίδων και της ανακατασκευής του 19ου αιώνα. Αυτό είναι που του έδωσε και το όνομα «Καλλιμάρμαρο». Η εντύπωση μέσα στον χώρο είναι απολύτως μαρμάρινη, κάτι που σπάνια συναντάτε σε στάδιο.
Επιτρέπεται να τρέξεις στην πίστα;
Το περπάτημα στην πίστα είναι μέρος της επίσκεψης. Για τρέξιμο ή πιο έντονη χρήση, ακολουθήστε τους κανόνες του προσωπικού και μην χρησιμοποιείτε παπούτσια ή εξοπλισμό που μπορεί να προκαλέσει φθορά.
Αξίζει για όσους δεν αγαπούν αθλήματα;
Ναι. Η αρχιτεκτονική και η ιστορία του χώρου αρκούν για μια σύντομη αλλά ουσιαστική επίσκεψη. Αν ακούσετε την ξενάγηση, θα μείνετε περισσότερο· αν μπείτε μόνο για φωτογραφίες, τελειώνει γρήγορα.
Συναυλιακός χώρος;
Κατά περιόδους, ναι. Το στάδιο μπορεί να φιλοξενεί μεγάλες εκδηλώσεις ή συναυλίες, κάτι που επηρεάζει το ωράριο απλών επισκέψεων. Ελέγξτε πάντα την ιστοσελίδα πριν ξεκινήσετε.